Wat motiveert mensen: zingeving en een hoger doel

 

 

 

 

 

Business 3.0. Dat is ongeveer de rode draad van hetgeen ik in geloof. Heb dat 2 jaar geleden binnen mijn eigen bedrijf in gang gezet onder de noemer VDS 3.0. Een boeiend proces waarin ik het ‘oude management denken’ achter me wilde laten (niet doen!) en leiderschap 3.0 alle ruimte wilde laten (wel doen, maar hou balans met management!). Waar het in essentie op neerkomt is mijn geloof dat een bedrijf er is voor meer dan alleen geld verdienen en aandeelhouders rijk maken. Er zijn veel mensen die dit een absurd idee vinden. Ik vind het absurd te denken dat een bedrijf er is om (alleen maar) geld te verdienen. De vraag is volgens mij waarom een bedrijf echt bestaat. Wat het bestaansrecht is. Waarom het ertoe doet. Wat het heeft bij te dragen aan de omgeving, maatschappij, mensen en klanten. Dat is de vraag naar een hoger doel. En dat is wat mensen van nu meer in beweging brengt dan ‘strategieën’ als “we gaan verdubbelen de komende 3 jaar”. Boeien…

Maslow wist het natuurlijk al lang: als mensen hun basisbehoeften op orde hebben (inkomen, een huis, sociale omgeving) dan worden andere dingen belangrijk. Covey voegde daar met de 8e eigenschap nog eens een wat modernere kijk aan toe: mensen hebben lichaam, hoofd, hart en ziel. Dat impliceert het volgende:

• het lichaam staat voor het fysieke: eten, een huis, gezonde en veilige werkomgeving. Een faire beloning voor de inspanning die gedaan wordt.
• het hoofd vertegenwoordigt het mentale: mensen hebben hersenen, kunnen denken, hebben talenten, maak er gebruik van!
• het hart staat voor het emotionele: mensen hebben gevoel (of je dat nou wilt of niet, je hebt er mee te dealen), mensen gaan verbinding aan (of niet) met elkaar, met de organisatie. Een ongelofelijk krachtige dimensie als ie goed wordt ingevuld
• de ziel vertegenwoordigt de zingeving: mensen willen het gevoel hebben bij te dragen aan iets wat er toe doet, wat zinvol is. Waar ze trots op kunnen zijn.

Mijn stelling is dat veel leidinggevenden (1.0 en 2.0) zich redelijk goed weten te richten op het fysieke en mentale. Het emotionele wordt al lastiger (of praat ik uit eigen ervaring?), want mensen zijn best wel complexe wezens. Het grote verschil kan echter worden gemaakt door de ‘zielsdimensie’. Deze geeft namelijk inspiratie. En inspiratie is afgeleid van het woord ‘inspira’, wat ‘beweging’ betekent.

Waar gaat het dan om? Om het gevoel bezig te zijn met iets wat er echt toe doet. Een hoger doel, een purpose, een raison d’etre. Je kent ongetwijfeld de volgende parabel (geleend van onbekende bron):

In de middeleeuwen maakte een nieuwsgierig ingestelde burger een wandeling door de stad. Na enige tijd kwam hij bij een bouwterrein waar de nieuwe kerk werd gebouwd. Hij liep het terrein op en zag drie steenhouwers, alle drie druk aan het werk.

Hij liep naar één van hen en vroeg: “M’n beste man, mag ik u vragen naar wat u aan het doen bent?” De steenhouwer blikte enigszins geïrriteerd omhoog en zij: “Kunt u niet zien dat ik mijzelf in het zweet werk om dit weerbarstige stuk steen een acceptabele vorm te geven?” Ja, natuurlijke mompelde de burger beschaamd en haast zich naar de tweede steenhouwer.

Ook aan hem vroeg hij: “M’n beste man, mag ik u vragen wat u doet?” Maar natuurlijk antwoordde de steenhouwer welwillend. “Ik maak uit dit stuk rots een mooie steen die straks gemakkelijk door de metselaars verwerkt kan worden.” Ik dank u zeer voor uw antwoord. U vervult een nuttige taak als ik u dat mag zeggen antwoordde de burger.

Tevreden gesteld liep hij naar de derde steenhouwer. Hij verwachtte eigenlijk niet nog iets nieuws te horen, maar toch stelde hij ook hier z’n vraag. “M’n beste man mag ik u naar uw werkzaamheden vragen?” De steenhouwer legde zijn gereedschap neer en staarde zwijgend in de verte. Toen verscheen er een glimlach op z’n gezicht en hij zij: “Ik bouw een kathedraal” Rustig pakte hij zijn gereedschap weer op en verdiepte zich opnieuw in z’n werk.

Dit verhaaltje geeft aan dat je hetzelfde werk (steenhouwen) op verschillende manieren kunt bekijken. Het werkt zelf hoeft dus niet per se ingrijpend te veranderen, het besef van hetgeen het werk inhoudt en waarom het er toe doet is des te relevanter. Het gaat er dus ook niet om dat er alleen nog maar verheven werk wordt verricht. Nee, steenhouwen moet in ieder bedrijf gebeuren. Je kunt het alleen wel bijzonder maken door te laten inzien waar het aan bijdraagt. En dit vraagt van leiders (3.0) in de eerste plaats dat ze zelf visie hebben. En dat ze vervolgens in staat zijn hun mensen te helpen inzien wat het hoger doel is van het werk dat mensen uitvoeren. En daar keer op keer op terug te komen (en dus wat minder vaak terug te komen op cijfers, targets, kpi’s, processen, die dingen waar mensen over het algemeen wat minder blij van worden…)

Jim Collins spreekt in dit verband van de BHAG: the Big, Hairy, Audacious Goal, het heeeeele grote doel dat over 10, 20 jaar verwezenlijkt dient te worden. Een bekend voorbeeld is natuurlijk Kennedy die binnen 10 jaar een man op de man wilde zetten. En dat lukte ook ondanks dat iedereen hem aanvankelijk voor gek verklaarde. Maar dat is precies wat het hoger doel doet: het geeft energie, het geeft mensen vleugels, het maakt dat ze ‘s morgens hun bed uit willen vliegen om bezig te zijn met iets dat groter is dan henzelf.

Andere voorbeelden die ik recent in een artikel van MT tegenkwam:

• Google: Organize the world’s information and make it universally accessible and useful.
• Amazon: Every book, ever printed, in any language, all available in less than 60 seconds.
• Microsoft: A computer on every desk and in every home.
• Twitter: To become the pulse of the planet.
• Nokia Siemens: Connecting 5 billion people by 2015.
• Disney: To be the best company in the world for all fields of family entertainment.
• Apple: To democratize technology by providing products everyone will want to use.
• Starbucks: To become the most immediately recognizable beverage brand in the world

Ja, inderdaad allemaal Amerikaanse voorbeelden. In Nederland zijn ze er ongetwijfeld ook. Sprak gisteren nog een mede-ondernemer die als BHAG had 1.000.000 mensen gelukkig maken. VDS heeft (ieder jaar) 100.000 mensen succesvol maken (in hun eigen definitie van wat succes inhoudt).

Belangrijk hierbij is natuurlijk dat het een oprecht doel is, recht vanuit de ziel van de organisatie. Bij het zoeken daarna kun je kijken naar de volgende vragen: Wat doet er werkelijk toe binnen jouw bedrijf? Waarom is het ooit gestart? Wat zijn de verhalen over de helden binnen jouw organisatie? Wanneer geeft iets voelbaar energie? Waar worden mensen echt blij van? Wat doet er werkelijk toe? En andersom: waar haken mensen op af (incongruent gedrag van leiders b.v.)? Wanneer ontstaat demotivatie? Wanneer vervallen mensen in apathie (zoveelste reorganisatie b.v.)?

Waak ervoor dat die BHAG een ‘marketingtruc’ wordt. Net als veel MVO-initiatieven (ik ben niet roomser dan de paus overigens). Leuk om erbij te doen, staat goed op de website, geef af en toe een fooi aan de arme mensen. Nee, de ziel kan niet anders dan echt zijn, je moet m alleen even zien te vinden weer. Sjaak Vink van Het Stormt schreef al eens het boekje ‘Verkoop je Ziel’. Prachtig! Het gaat erover om naar buiten te brengen (verkopen) wat er echt in je organisatie en mensen zit (Ziel).

Paul de Blot (hoogleraar Business Spiritualiteit), een man waar ik veel bewondering voor heb, weet dat mooi te verwoorden.

Kortom: ontdek de ziel van je bedrijf, ontwikkel je leiders tot leiders 3.0 (de lastigste fase, daarover later meer), formuleer (gezamenlijk) een BHAG, breng dat naar de mensen in je organisatie, laat ze inzien wat hun aandeel in het bereiken van dat groter doel is, communiceer het oprecht naar buiten, geloof erin en ga ervoor! En blijf erin geloven en aan vasthouden, ook als t even tegen zit.

O, en vergeet niet dat de ‘basics’ van het fysieke, mentale en emotionele wel op orde moeten zijn…